Dyskutowali o historii 1. i 2. Armii Wojska Polskiego

W Sali Plafonowej Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu odbyła się konferencja naukowa pt. „Walki 1. i 2. Armii Wojska Polskiego w czasie II wojny światowej”. Historycy, naukowcy i pasjonaci historii spotkali się w Kołobrzegu nie tylko z okazji 80. rocznicy walk o to miasto. Był jeszcze jeden powód – 40 lat temu, w 1985 roku, w Pałacu Braunschweigów odbyła się podobna konferencja, poświęcona stricte bitwie o Kołobrzeg.

Tegoroczne wydarzenie nawiązywało do tamtego spotkania oraz do postulatów badawczych, które wskazywały na potrzebę nowego spojrzenia na walki o miasto i odpowiedzi na kluczowe pytania. Niestety, zmiany polityczne lat 90. oraz okres przełomu tysiącleci zepchnęły ten temat na margines badań. Analiza 1. Armii Wojska Polskiego, a tym bardziej 2. Armii, niemal zupełnie zniknęła z naukowego dyskursu.

Konferencja zgromadziła wybitnych ekspertów z całej Polski. Uczestnicy zaprezentowali najnowsze ustalenia dotyczące udziału Wojska Polskiego w działaniach wojennych lat 1944-1945. Wydarzenie otworzył dr Kamil Anduła z Wojskowego Biura Historycznego wykładem pt. „Geneza bitwy o Kołobrzeg”. Ten znany badacz wojennych dziejów WP omówił strategiczne decyzje, które przesądziły o skierowaniu 1. Armii Wojska Polskiego do walk  o miasto. Wskazał również na liczne problemy operacyjne, które wynikały z braku przemyślanego planu działań. Dyskusja, która następnie się wywiązała, podkreślała pilną potrzebę opracowania nowej monografii poświęconej bitwie o Kołobrzeg.

W kolejnej części konferencji temat grobownictwa wojennego i ekshumacjach przedstawił niewątpliwy lider w tej dziedzinie dr hab. prof. Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego Andrzej Ossowski.  Podczas swojego wystąpienia przedstawił wyniki badań nad identyfikacją szczątków żołnierzy różnych narodowości. Zaprezentował również dotychczasowe wyniki badań prowadzonych przez jego zespół na Wołyniu. Następnie Piotr Brzeziński przybliżył tło rozpoczęcia walk o Kołobrzeg, analizując sytuację wojsk niemieckich na Pomorzu w 1945 roku. Dyskusję w tej części zakończył dr Robert Dziemba z Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu, który przedstawił wyniki badań nad procesem powstawania Cmentarza Wojennego oraz ekshumacji prowadzonych w powojennym Kołobrzegu.

Temat walk o Kołobrzeg kontynuował prof. dr hab. Maciej Franz z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. Wskazał na pilną potrzebę nowych badań i podkreślił, że po 1990 roku powstało zaledwie kilka istotnych monografii na ten temat. Przypomniał również, że ostatnia pełna monografia bitwy ukazała się w 1962 roku.

Z kolei Tomasz Łowkiewicz przedstawił zdobycie przez Sowietów lotniska w Bagiczu w marcu 1945 roku. Prelegent zwrócił uwagę na konieczność poszukiwania dodatkowych materiałów ikonograficznych w archiwach brytyjskich i amerykańskich. Następnie dr hab. Łukasz Mamert Nadolski z Muzeum Wojsk Lądowych w Bydgoszczy omówił działania 8. Bydgoskiego Pułku Piechoty i straty wynikające z błędów dowódczych. Zapowiedział także wydanie książki o tym pułku w drugiej połowie 2025 roku.

Istotnym punktem konferencji było wystąpienie Zbigniewa i Krzysztofa Kopocińskich z Komisji Historycznej Wojskowej Izby Lekarskiej. Prelegenci omówili 80. rocznicę zbrodni wojennej na rannych żołnierzach i personelu medycznym 2. Armii WP w Horce. Podkreślili potrzebę godnego upamiętnienia tych wydarzeń. Dr Przemysław Benken z Instytutu Pamięci Narodowej w Szczecinie zaprezentował z kolei skomplikowaną biografię Zbigniewa Flisowskiego, ukazując jego drogę od żołnierza AK po popularyzatora walk na Pomorzu.

Zwieńczeniem konferencji było wystąpienie dyrektora Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu, Aleksandra Ostasza. Przedstawił on wyniki badań archeologicznych prowadzonych przez muzealników we współpracy z Grupą Eksploracyjno-Poszukiwawczą „Parsęta”. Badania te pozwoliły odkryć nowe miejsca pochówku, a także elementy uzbrojenia i sprzęt wojskowy, które można oglądać na muzealnych wystawach.

Każda sesja referatowa kończyła się intensywną i rzeczową dyskusją, co dobitnie pokazało, że pamięć o walkach 1. i 2. Armii Wojska Polskiego podczas II wojny światowej wciąż pozostaje tematem niezwykle ważnym i aktualnym. W trakcie konferencji nie zabrakło również wątków ściśle związanych z historią Kołobrzegu – m.in. zagadnień dotyczących ekshumacji, przebiegu walk czy nowych odkryć, które wynikły z najnowszych badań. Uczestnicy byli jednomyślni – tematyka ta wymaga dalszych badań, a konferencja powinna stać się początkiem szeroko zakrojonych działań naukowych.

Kluczowym postulatem było utworzenie zespołu badawczego, którego zadaniem będzie opracowanie rzetelnej i kompleksowej monografii bitwy o Kołobrzeg z marca 1945 roku. Przedsięwzięcie to nie będzie łatwe, a w niektórych środowiskach może wzbudzać kontrowersje, gdyż bez wątpienia konieczne będzie zmierzenie się z niewygodnymi faktami – w tym z błędami dowództwa oraz ogromnym poświęceniem, jaki ponieśli polscy żołnierze. Przez ostatnie 60 lat publikacje na ten temat często łagodziły historyczną rzeczywistość, pomijając wiele kluczowych kwestii.

Podsumowując wydarzenie, dyrektor Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu, Aleksander Ostasz, zapowiedział wydanie publikacji pokonferencyjnej, podkreślając jednocześnie, że nie będzie to ostatnia inicjatywa poświęcona 1. i 2. Armii Wojska Polskiego. Muzeum zamierza szerzej nagłośnić temat badań nad walkami o Kołobrzeg i podjąć kroki w kierunku powołania zespołu ekspertów do ich kontynuacji. Artykuły przygotowane na podstawie referatów wygłoszonych podczas konferencji mają zostać opublikowane jeszcze w tym roku, co będzie istotnym krokiem w kierunku rzetelnej i pełniejszej narracji historycznej.