Podwyższenie, obniżenie i uchylenie alimentów

Kodeks rodzinny i opiekuńczy w art. 138 przewiduje, iż w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Przepis ten obejmuje zarówno podwyższenie alimentów, którego żąda uprawniony, jak również obniżenia lub uchylenia alimentów, którego żąda zobowiązany.

Uprawniony żąda zwykle podwyższenia alimentów, twierdząc, że zwiększeniu uległy jego usprawiedliwione potrzeby lub zwiększyły się możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego. Zobowiązany natomiast żąda ich obniżenia z powołaniem się na zmniejszenie usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego lub pogorszenie się swojej sytuacji majątkowej lub zarobkowej.

Regulacja art. 138 k.r.o. stanowi również podstawę do żądania uchylenia obowiązku alimentacyjnego m.in. w następujących sytuacjach:

–odpadnięcie potrzeby dostarczania środków utrzymania dziecku z uwagi na to, że jest już ono w stanie utrzymać się samodzielnie (art. 133 § 1 k.r.o.);

–kiedy świadczenie rodziców względem dzieci pełnoletnich jest połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla rodziców lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się (art. 133 § 3 k.r.o.);

–wyjście przez uprawnionego ze stanu niedostatku (art. 133 § 2 k.r.o.);

–utrata przez zobowiązanego jakichkolwiek możliwości majątkowych lub zarobkowych (art. 135 § 1 k.r.o.);

–kiedy żądanie alimentów skierowane do rodzeństwa jest połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla nich lub dla członków ich najbliższej rodziny (art. 134 k.r.o.);

–kiedy żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, chyba że dotyczy to obowiązku rodziców względem ich małoletniego dziecka (art. 1441 k.r.o.).

Zmiana wyroku lub umowy może w powyższych przypadkach polegać m.in. na stwierdzeniu ustania obowiązku alimentacyjnego wobec odpadnięcia którejś z przesłanek uzasadniających ten obowiązek, czy to po stronie uprawnionej, czy to po stronie zobowiązanej.

Przepis art. 138 k.r.o. uzasadnia ingerencję sądu w treść orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego, jedynie w sytuacji, gdy nastąpiła „zmiana stosunków”. Zmiana stosunków, o których mowa w tym przepisie, najczęściej polega na zmianie zakresu usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, możliwości majątkowych i zarobkowych zobowiązanego, tj. okoliczności istotnych z punktu widzenia ustawowych przesłanek obowiązku alimentacyjnego i jego zakresu.

Zmiana – obok zmiany w zakresie usprawiedliwionych potrzeb oraz możliwości majątkowych i zarobkowych zobowiązanego – może wystąpić również w postaci innych okoliczności. W szczególności chodzi o sytuacje, w których po ustaleniu obowiązku alimentacyjnego w orzeczeniu sądu lub umowie wystąpią takie zdarzenia, które uzasadniają zmianę w zakresie wysokości świadczeń alimentacyjnych.

„Zmiana stosunków” dotyczy okresu po prawomocnym orzeczeniu sądu lub po zawarciu umowy alimentacyjnej. Momentem początkowym, od którego należy oceniać ewentualną zmianę stosunków, jest zatem data prawomocnego orzeczenia sądu lub data zawarcia umowy alimentacyjnej, a momentem końcowym chwila orzekania o zmianie orzeczenia lub umowy alimentacyjnej.

Jeżeli potrzebują Państwo zagłębić temat dotyczący obowiązku alimentacyjnego, zachęcamy do skorzystania z usług Kancelarii Radcy Prawnego Natalii Zielmachowicz. Grono specjalistów z zakresu dziedziny prawa rodzinnego i opiekuńczego udzieli Państwu wszelkich niezbędnych informacji w interesującym Państwa zakresie.