Przebywało tam 10 tys. jeńców. Podsumowali prace archeologiczne w Stalag Luft 4 Gross

Ten obóz jeniecki został otwarty w maju 1944 roku i przeznaczony był dla zestrzelonych lotników alianckich. Zlokalizowany w odległości około 5,5 km od miasta Tychowo położony był w gęstym lesie, co utrudniało jego lokalizację i dostęp.

We wtorek w auli Politechniki Koszalińskiej podsumowano trwające tam od 2018 roku prace archeologiczne.  Prowadziła Grupa Eksploracyjno-Poszukiwawcza Parsęta, działająca przy Towarzystwie Przyjaciół Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu, pod kierunkiem archeologa Andrzeja Kuczkowskiego z Koszalina.  Wyniki pierwszych badań terenowych okazały się niezwykle obiecujące - w krótkim czasie odnaleziono ponad 300 artefaktów. Kolejne lata prac pozwoliły na odkrycie wielu cennych pamiątek po przetrzymywanych lotnikach, głównie Amerykanach, w tym alianckich odznak lotniczych oraz osobistych przedmiotów, jak maszynki do golenia, wisiorki, pierścionki, sygnety, a także liczne guziki mundurowe. W trakcie prac terenowych udało się również odnaleźć identyfikatory żołnierzy - zarówno jeńców alianckich, jak i wartowników niemieckich.

W sumie, podczas badań terenowych na terenie dawnego obozu, udało się odnaleźć kilka tysięcy przedmiotów, które stanowią nieme świadectwo historii Stalagu Luft IV. Obecnie artefakty te są przedmiotem szczegółowego opracowania i konserwacji w ramach prac muzealnych.

W specjalnej konferencji wzięli w nim udział przedstawiciele kilkunastu organizacji i instytucji, które przyczyniły się do tego, że wiedza o niemieckim obozie z roku na rok jest coraz większa.

Rys Historyczny

Stalag Luft 4 Gross Tychow zaprojektowany na planie kwadratu, a jego przestrzeń podzielona była na cztery odseparowane i niezależne sektory.  Zgodnie z dokumentacją Międzynarodowego Czerwonego Krzyża, na dzień 1 stycznia 1945 roku, w obozie tym przebywało: 8708 Amerykanów, 620 Brytyjczyków, 147 Kanadyjczyków, 132 Rosjan, 60 Polaków, 37 Australijczyków, 22 Nowozelandczyków, 8 Południowoafrykańczyków, 5 Czechów, 2 Francuzów oraz 1 Norweg.

W obliczu zbliżającego się do Pomorza Frontu Wschodniego, niemieckie władze podjęły decyzję o ewakuacji ludności cywilnej oraz jeńców. Dnia 28 stycznia chorych lotników przewieziono koleją z Podborska do Stalagu Luft 1 w Barth, położonego w północnych Niemczech. Proces ewakuacji całego obozu miał miejsce w dniach 6-8 lutego 1945 roku. Lotnicy zostali podzieleni na kilka grup marszowych i pod strażą niemiecką wyruszyli pieszo na zachód. Trasa ich marszu wiodła przez Białogard, Świnoujście, aż pod Hamburg, gdzie znajdował się obóz jeniecki Stalag XI B w Fallingbostel. Przebycie całej trasy, liczącej około 950 kilometrów, zajęło jeńcom od 51 do 87 dni. Ci, którzy przeżyli ten wymuszony marsz nazwali go „marszem śmierci” (ang. Death March, niem. Schwarzer Marsch), co oddaje jego tragiczny charakter i skrajne warunki, jakim byli poddani.

Po zakończeniu II wojny światowej, teren dawnego obozu jenieckiego Stalag Luft 4 został rozebrany, a jego ponad 100-hektarową powierzchnię zalesiono. Mimo to, zachowały się fizyczne ślady obecności obozu, w tym fundamenty baraków mieszkalnych, budynku kuchni oraz szpitala obozowego. Przez niemal 70 lat nie przeprowadzono żadnych szczegółowych badań terenowych na tym obszarze, aż do roku 2018. Wówczas Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu, po uzyskaniu stosownych zezwoleń od właściciela terenu, Nadleśnictwa Białogard oraz Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, zainicjowało badania archeologiczne. Prace te prowadziła Grupa Eksploracyjno-Poszukiwawcza Parsęta, działająca przy Towarzystwie Przyjaciół Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu, pod kierunkiem archeologa Andrzeja Kuczkowskiego z Koszalina.

Corocznie, w pierwszą sobotę lutego, Miasto i Gmina Tychowo we współpracy z Bałtyckim Stowarzyszeniem Historii „Perun” z Koszalina, pod historycznym patronatem Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu, organizuje uroczystości upamiętniające ewakuację obozu Stalag Luft 4, znane jako „Marsz Śmierci”. Inauguracyjne obchody, które odbyły się w 2011 roku, były skromne, lecz miały fundamentalne znaczenie, inicjując cykliczność tych wydarzeń. Obecnie, uroczystości gromadzą setki uczestników przy pomniku, dziele nieżyjącego już artysty Zygmunta Wujka. Wartę honorową pełni 8 Pułk Przeciwlotniczy z Koszalina, a uroczystości obejmują apel pamięci oraz salwę honorową, odbywającą się zgodnie z ceremoniałem wojskowym. W 2015 roku po raz pierwszy zorganizowano Żywą Lekcję Historii z udziałem rekonstruktorów. Z kolei w 2018 roku ukazała się pierwsza polska publikacja poświęcona historii Stalagu Luft 4, pod redakcją dr hab. Michała Polaka i Pawła Michalaka. W 2021 roku, w Liceum Ogólnokształcącym w Tychowie, w obecności rodziny byłego jeńca Jana Mikszo, dyrektor szkoły Daniel Wach otworzył Izbę Pamięci dedykowaną historii obozu.

Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu, w ramach swojej misji zachowania i upowszechniania wiedzy o historii, prowadzi badania dotyczące obozu Stalag Luft 4. W związku z tym, placówka zwraca się z prośbą do osób, które mogą dysponować dokumentami, fotografiami lub innymi artefaktami związanymi z historią tego obozu, o podzielenie się nimi w celu wzbogacenia naszej kolekcji. Ponadto, poszukujemy krewnych żołnierzy, których nazwiska zostały zidentyfikowane na odnalezionych identyfikatorach, w nadziei na odtworzenie ich indywidualnych historii i lepsze zrozumienie ich doświadczeń. Kontakt za pośrednictwem adresów email:[email protected], [email protected], lub telefonicznie pod numerem 513 059 596.