Unikatowe znalezisko w skali Europy Środkowo-Wschodniej. Figurka sprzed 6 tysięcy w muzeum w Kołobrzegu

Zabytek został przekazany zespołowi naukowców powołanych przez Marcina Krzepkowskiego. Celem było jego szczegółowe zbadanie i opracowanie naukowe. Figurka, nazwana roboczo „kołobrzeską Wenus”, docelowo trafi do zbiorów Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu. Obecnie w oddziale Muzeum – Muzeum Miasta Kołobrzeg – trwają przygotowania do zmiany ekspozycji stałej, w której nowo odkryty artefakt będzie jednym z najstarszych i najcenniejszych elementów. Ze względu na swoje pochodzenie i unikatowość, figurka jest uznawana za wyjątkowe znalezisko w skali całego Pomorza Zachodniego i Europy Środkowo-Wschodniej.

Figurka ma około 12 centymetrów wysokości i została wykonana z wapienia o beżowym odcieniu, zawierającego naturalne fragmenty muszli małżów, ślimaków i rurek wieloszczetów (serpul). Pochodzi z okresu neolitu i liczy ponad sześć tysięcy lat. Uznaje się, że mogła być dziełem pierwszych rolników zamieszkujących tereny nad Parsętą.

Przedstawia stylizowaną postać kobiecą, o uproszczonych formach i masywnej sylwetce. Górne kończyny są jedynie zarysowane, dolne – rozstawione, ale nieopracowane szczegółowo. Twarz pozbawiona jest rysów – brak oczu, nosa, ust i uszu. Piersi zostały zakryte przez ugięte w łokciach ręce. Głowa i górna część tułowia są wyraźnie przeskalowane w stosunku do krótkich nóg. Na tylnej części figurki widoczne są ślady uderzeń, prawdopodobnie powstałe podczas obróbki twardym narzędziem. Wgłębienia na powierzchni wynikają z naturalnych właściwości wapienia. Na wypukłych partiach ciała – zwłaszcza w okolicach piersi i bioder – widoczne są ślady wygładzenia, co może świadczyć o użytkowaniu figurki i przechowywaniu jej np. w materiałach organicznych, takich jak skóra. Spłaszczony tył może sugerować, że figurka była ustawiana pionowo lub mocowana do podłoża.

Choć antropomorficzne, schematyczne figurki z okresu neolitu znane są z terenów Anatolii, południowej Europy i regionów położonych na południe i południowy wschód od Karpat, podobnych znalezisk z obszaru Polski do tej pory nie odnotowano. Tym samym kołobrzeska Wenus pozostaje unikalnym artefaktem bez bezpośrednich analogii w krajowych zbiorach.

Neolityczne przedstawienia kobiecych postaci, zwykle wykonywane z gliny, rzadziej z kamienia (piaskowiec, marmur, wapień), najczęściej interpretowane są jako symbole płodności i kobiecości. W przeszłości mogły pełnić funkcje rytualne lub służyć jako amulety zapewniające dobrobyt społeczności. Kołobrzeska figurka, mimo prostoty wykonania, wykazuje wysoki poziom artystycznego kunsztu i posiada wyraźne walory estetyczne.

Obecnie interdyscyplinarny zespół naukowców zebrany przez Marcina Krzepkowskiego z Fundacji Relicta prowadzi szczegółowe badania nad znaleziskiem. W skład zespołu wchodzą m.in. dr hab. prof. UAM Iwona Sobkowiak-Tabaka z Wydziału Archeologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz dr Grzegorz Szczurek z Instytutu Interdyscyplinarnych Badań Historycznych Uniwersytetu Kaliskiego. Analizy materiału kamiennego prowadzą dr hab. prof. PAN Barbara Studencka z Muzeum Ziemi, dr Aldona Kurzawska z Wydziału Archeologii UAM oraz dr Agata Hałuszko z Instytutu Archeologii UMCS w Lublinie.

Opracowanie przygotowano na podstawie materiałów zespołu badawczego w składzie: dr Grzegorz Szczurek, dr hab. prof. UAM Iwona Sobkowiak-Tabaka oraz mgr Marcin Krzepkowski.

foto: Muzeum Oręża Polskiego